Gatim, Kulturë dhe Përkujdesje: Ruajtja e Trashëgimisë së Kulinarisë Kurbinase

Kurbini është një cep i qetë i veriut të Shqipërisë. Rrallëherë shfaqet në hartat turistike, por mbart diçka të çmuar: shije të formuara nga koha, peizazhe të kultivuara me përkujdesje dhe njerëz të formuar nga qëndrueshmëria. Ata që kalojnë aty shpesh kujtojnë jo vetëm atë që panë, por edhe kë takuan: njerëz bujarë, të thjeshtë, që e mbartin trashëgiminë e tyre në jetën e përditshme.

Në këtë frymë lindi projekti “Timeless Tastes: Indulge into the flavours and ballads of Kurbin”, i zbatuar nga Albanian Local Capacity Development Foundation (ALCDF) në kuadër të programit EU4Culture. Qëllimi i tij ishte i thjeshtë, por thelbësor: të nxirrte në dritë trashëgiminë e fshehur të Kurbinit duke lidhur traditën me aftësitë, komunitetin dhe turizmin e qëndrueshëm.

Në qendër të këtij rrugëtimi qëndronte Dhurata Thanasi, sipërmarrëse kulinarie dhe aktiviste e ushqimit. Në vend të klasave apo studiove, Dhurata zgjodhi kuzhinat, kopshtet dhe oborret familjare. Pikërisht aty u bashkuan breza të ndryshëm; gjyshe, nëna dhe të rinj, duke ndarë receta, kujtime dhe një dije të heshtur, të përcjellë më shumë përmes duarve sesa përmes librave.

Dhurata ka punuar prej vitesh me fermerë dhe artizanë në të gjithë Shqipërinë për të mbrojtur biodiversitetin dhe për të mbështetur ekonomitë lokale. Në Kurbin, ajo gjeti diçka edhe më të thellë: një arkiv të gjallë kulture. Çdo enë gatimi, çdo gjest, çdo ndalesë gjatë përzierjes tregonte një histori kujdesi.

“Ushqimi i Kurbinit nuk bërtet,” thotë ajo. “Ai pëshpërit.”
Barëra të egra të mbledhura në momentin e duhur. Bukë bukënore e pjekur ngadalë, me durim. Gatime të formuara jo nga trendet, por nga ajo që toka mund të ofrojë realisht. Kuzhina e Kurbinit pasqyron një inteligjencë të ndërtuar nga domosdoshmëria: të dish kur të korrësh, si të ruash dhe si të ushqesh një familje.

Teksa kujton gratë që udhëhoqën sesionet kulinare përkrah saj, Dhurata buzëqesh. “Çdo grua ka mënyrën e vet,” thotë ajo. Ekuilibrin e vet, ritmin e vet. Fuqia nuk vjen nga fjalët e mëdha, por nga vetëbesimi. Kur një grua thotë: “Kështu e bënte nëna ime, por kështu e bëj unë”, ky është fuqizim.

Punëtoritë nxorën në pah edhe një realitet shpesh të anashkaluar: trashëgimia kulinare në Kurbin ka qenë gjithmonë e përbashkët. Gratë ruanin recetat dhe teknikat, ndërsa burrat mbanin gjallë ritualet e mikpritjes, duke ndezur zjarrin, përgatitur mishin dhe duke punuar apo mirëmbajtur vegla tradicionale si saçin dhe çerepin.

Për Dhuratën, shija është vetë kujtesë. Ajo kujton gjyshen e saj duke i udhëhequr duart si fëmijë, duke e mësuar jo përmes shpjegimeve, por përmes lëvizjes, durimit dhe besimit.

“Tradita mbijeton jo sepse është e vjetër,” thotë ajo, “por sepse praktikohet.”

Nga ky proces i përbashkët lindi Libri i Recetave të Kurbinit, botuar nga ALCDF. Më shumë se një përmbledhje gatimesh, ai u kthye në një njohje të autorësisë së grave dhe të dijes familjare. Të rinjtë nisën të bëjnë pyetje, gratë folën me krenari të re për aftësi që dikur i merrnin si të mirëqena, dhe ajo që kishte ekzistuar gjithmonë, më në fund u vu në dukje.

Nisma si EU4Culture krijojnë hapësirë që këto zëra të ngrihen dhe që traditat të vazhdojnë të zhvillohen. Puna e udhëhequr nga Dhurata Thanasi pohon një të vërtetë të thjeshtë: trashëgimia kulinare nuk është diçka që thjesht e trashëgojmë por është diçka që e praktikojmë së bashku.

Zbuloni shijet e Kurbinit. Shkarkoni librin e recetave këtu!